بررسی و معرفی انواع چرم

چرم به عنوان یکی از قدیمی ترین و اصیل ترین متریالی که بشر در طول تاریخ برای حفاظت از خود و خلق زیبایی به کار گرفته است، جایگاهی ویژه و انکارناپذیر در صنعت مد و پوشاک دارد و شناخت دقیق ویژگی های آن برای هر خریدار هوشمندی ضروری است.

از زمان های بسیار دور که انسان های اولیه پوست حیوانات را برای گرم نگه داشتن بدن خود استفاده می کردند تا به امروز که این ماده ارزشمند به نمادی از لوکس بودن و دوام تبدیل شده است، تغییرات و پیشرفت های فراوانی در روش های فرآوری و آماده سازی آن رخ داده است که منجر به پیدایش تنوع گسترده ای در بازار شده است.

هنگامی که شما برای خرید یک محصول چرمی، چه کیف و کفش باشد و چه پوشاک یا مبلمان، به فروشگاه مراجعه می کنید، با طیف وسیعی از اصطلاحات و مدل ها روبرو می شوید که بدون داشتن دانش کافی درباره انواع چرم، انتخاب گزینه مناسب که هم از نظر کیفیت و هم از نظر قیمت با نیازهای شما همخوانی داشته باشد، امری دشوار و چالش برانگیز خواهد بود و ممکن است منجر به خریدی شود که انتظارات شما را برآورده نمی کند.

تولیدکنندگان بسیاری با استفاده از تکنولوژی های نوین تلاش می کنند تا محصولاتی را عرضه کنند که از نظر ظاهری شباهت زیادی به چرم های اصیل دارند، اما از نظر ساختار و ماهیت تفاوت های بنیادینی با آن ها دارند که تنها با بررسی دقیق قابل تشخیص است. بررسی و شناخت انواع چرم نه تنها به شما کمک می کند تا ارزش واقعی محصولی را که خریداری می کنید درک نمایید، بلکه در نگهداری و افزایش طول عمر آن نیز نقشی کلیدی ایفا می کند، زیرا هر نوع چرم نیازمند روش های مراقبتی خاص خود است.

انواع چرم طبیعی و مصنوعی

اولین و شاید مهم ترین گامی که باید در مسیر شناخت این متریال برداریم، درک تفاوت های بنیادین میان دو دسته اصلی یعنی چرم طبیعی و چرم مصنوعی است که هر کدام ویژگی ها، مزایا و معایب منحصر به فرد خود را دارند و برای کاربردهای متفاوتی طراحی شده اند. چرم طبیعی که حاصل فرآیند پیچیده و زمان بر دباغی پوست حیوانات مختلف است، ماده ای زنده، تنفس پذیر و با ساختاری ارگانیک محسوب می شود که با گذشت زمان نه تنها کیفیت خود را از دست نمی دهد، بلکه با به دست آوردن حالتی زیبا و اصیل که به آن پتینه می گویند، ارزشمندتر و جذاب تر می شود.

فرآیند تولید چرم طبیعی شامل مراحل متعددی از جمله نمک سود کردن، حذف مو و چربی، و سپس دباغی با مواد گیاهی یا شیمیایی (مانند کروم) است تا پوست فسادپذیر به ماده ای پایدار و مقاوم در برابر عوامل محیطی تبدیل شود که این پیچیدگی در تولید، یکی از دلایل اصلی قیمت بالاتر انواع چرم طبیعی نسبت به نمونه های مصنوعی است.

در مقابل، چرم مصنوعی که با نام های چرم وگان، پلی اورتان (PU) یا PVC نیز شناخته می شود، محصولی آزمایشگاهی و صنعتی است که از لایه نشانی مواد پلیمری بر روی یک لایه پایه پارچه ای تولید می گردد و تلاش دارد تا ظاهری شبیه به چرم طبیعی را شبیه سازی کند. اگرچه پیشرفت های تکنولوژی باعث شده است که برخی از انواع چرم مصنوعی کیفیت و ظاهری بسیار نزدیک به نمونه های طبیعی داشته باشند و به دلیل قیمت پایین تر و تنوع رنگی بالا مورد استقبال قرار گیرند، اما از نظر دوام، قابلیت تنفس و حس لامسه هرگز نمی توانند جایگزین کامل چرم طبیعی شوند.

چرم مصنوعی معمولاً در برابر سایش و پارگی مقاومت کمتری دارد و برخلاف چرم طبیعی که با گذشت زمان نرم تر و راحت تر می شود، ممکن است پس از مدتی دچار ترک خوردگی و پوسته شدن شود که این مسئله در محصولاتی مانند کفش که تحت فشار مداوم هستند، بسیار حائز اهمیت است.

یکی از نکات کلیدی که متخصصان همواره بر آن تاکید دارند، توجه به قابلیت تنفس در محصولات چرمی است که در چرم طبیعی به دلیل وجود منافذ ریز ساختاری، هوا به راحتی جریان می یابد و از تعریق بیش از حد و ایجاد بوی نامطبوع جلوگیری می کند، ویژگی ای که در اکثر چرم های مصنوعی به دلیل ساختار پلاستیکی و یکپارچه وجود ندارد.

دسته بندی چرم بر اساس نوع حیوان

یکی دیگر از معیارهای بسیار مهم برای طبقه بندی و شناخت انواع چرم، منبع حیوانی است که پوست از آن استخراج شده است، زیرا ساختار پوست، تراکم الیاف، ضخامت و طرح سطح (گرین) در حیوانات مختلف کاملاً متفاوت است و این تفاوت ها تعیین کننده کاربرد نهایی چرم در صنایع مختلف می باشند.

رایج ترین و پرکاربردترین نوع چرم در جهان، چرم گاوی است که به دلیل ضخامت بالا، الیاف متراکم و مقاومت فوق العاده در برابر سایش و کشش، گزینه ای ایده آل برای تولید محصولاتی مانند کفش های مردانه، کمربند، کیف های اداری و مبلمان محسوب می شود. چرم گاوی با وجود استحکام بالا، انعطاف پذیری قابل قبولی دارد و در برابر رطوبت و ضربه محافظت خوبی از خود نشان می دهد، ویژگی هایی که آن را به ستون فقرات صنعت چرم سازی تبدیل کرده است.

در کنار چرم گاوی، چرم گوسفندی قرار دارد که ویژگی بارز آن لطافت، سبکی و نرمی فوق العاده است و معمولاً برای تولید لباس های چرمی، دستکش، آستر داخلی کیف و کفش و اکسسوری های ظریف مورد استفاده قرار می گیرد. الیاف چرم گوسفندی نسبت به چرم گاوی تراکم کمتری دارند و به همین دلیل مقاومت سایشی کمتری از خود نشان می دهند، اما راحتی و حس لوکسی که به کاربر منتقل می کنند بی نظیر است.

شناخت این تفاوت ها در انواع چرم به شما کمک می کند تا بدانید چرا یک کاپشن چرم گوسفندی بسیار راحت تر از یک کاپشن چرم گاوی است، اما ممکن است در برابر خراشیدگی حساس تر باشد و نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشد تا زیبایی خود را حفظ کند و یا در خرید کفش چرم مردانه، نوعی گاوی آن مقاوم تر است.

چرم بز نیز یکی دیگر از انواع پرطرفدار است که ویژگی هایی میان چرم گوسفندی و گاوی دارد؛ این چرم از چرم گوسفندی محکم تر و بادوام تر است اما همچنان انعطاف پذیری و سبکی خوبی دارد و یکی از مشخصه های بارز آن وجود برجستگی های ریز و خاص بر روی سطح آن است که بافت زیبایی به محصول می بخشد.

چرم بز به دلیل همین تعادل میان دوام و نرمی، در ساخت کیف های زنانه، رویه کفش های ظریف و محصولات دست دوز کاربرد فراوانی دارد. علاوه بر این حیوانات اهلی، چرم های حاصل از حیوانات دیگر مانند شترمرغ، تمساح، مار و حتی ماهی نیز در دسته چرم های لوکس و خاص قرار می گیرند که به دلیل طرح های طبیعی و منحصر به فرد و همچنین کمیاب بودن، قیمت های بسیار بالایی دارند و معمولاً در محصولات مد سطح بالا (High Fashion) دیده می شوند.

برند کفش کوروش در طراحی و تولید محصولات خود، با دقت فراوان نوع چرم را بر اساس کاربرد نهایی محصول انتخاب می کند؛ برای مثال در کفش چرم مردانه رسمی و پرکاربرد روزمره از بهترین چرم های گاوی استفاده می کند تا دوام محصول تضمین شود، و در بخش های داخلی و آسترها از چرم های لطیف تر بهره می برد تا راحتی پای مشتریان تامین گردد.

تفاوت چرم های سنگین، نیمه سنگین و سبک

در صنعت چرم سازی، طبقه بندی دیگری که برای تفکیک انواع چرم مورد استفاده قرار می گیرد و نقش تعیین کننده در خط تولید کارخانه ها و کارگاه ها دارد، دسته بندی بر اساس وزن، ضخامت و تراکم پوست است که به سه گروه اصلی چرم های سنگین، نیمه سنگین و سبک تقسیم می شود.

چرم های سنگین که عمدتاً از پوست حیواناتی مانند گاو، گوساله، شتر و گاومیش به دست می آیند، دارای ضخامت زیاد و تراکم الیاف بسیار فشرده ای هستند که باعث می شود مقاومت و استحکام کششی فوق العاده ای داشته باشند. این دسته از چرم ها بهترین گزینه برای محصولاتی هستند که باید فشارهای فیزیکی زیادی را تحمل کنند، مانند زیره کفش، رویه پوتین های ایمنی، تسمه های صنعتی و کیف های سامسونت؛ زیرا می توانند سال ها بدون تغییر فرم و با حفظ کیفیت اولیه مورد استفاده قرار گیرند.

 

چرم های نیمه سنگین گروهی خاص و کمتر رایج در میان عموم هستند که از پوست حیواناتی مانند کروکودیل و شترمرغ به دست می آیند و به دلیل کمیاب بودن و قیمت بالا، بیشتر در تولید محصولات لوکس و تزئینی به کار می روند. این نوع چرم ها با وجود داشتن ضخامت قابل توجه، انعطاف پذیری خاصی دارند و طرح های طبیعی و برجسته روی سطح آن ها (مانند فولیکول های پر شترمرغ یا فلس های کروکودیل) باعث می شود که جنبه زیبایی شناسی آن ها بر جنبه کاربردی صرف غلبه کند.

شناخت انواع چرم نیمه سنگین برای کلکسیونرها و علاقه مندان به کالاهای لوکس اهمیت دارد، زیرا نگهداری از آن ها نیازمند تخصص و مواد مراقبتی ویژه ای است تا بافت خاص آن ها آسیب نبیند.

در مقابل، چرم های سبک که از پوست حیواناتی نظیر گوسفند، بز و بره استحصال می شوند، ضخامت بسیار کمی دارند و به دلیل ظرافت و نرمی ذاتی خود، برای دوخت لباس، کاپشن، دستکش و آستری کفش بسیار مناسب هستند.

این چرم ها اگرچه مقاومت کمتری در برابر سایش دارند، اما به دلیل سبکی و راحتی، حس پوست دوم را به کاربر منتقل می کنند و در صنعت مد و فشن جایگاه ویژه ای دارند. نکته قابل توجه این است که گاهی اوقات در تولید محصولات ترکیبی، از چرم های سبک برای قسمت هایی که با بدن در تماس هستند و از چرم های سنگین برای قسمت های بیرونی و محافظتی استفاده می شود تا تعادلی میان راحتی و دوام ایجاد شود.

انواع چرم فول گرین، تاپ گرین و اشبالت

یکی از تخصصی ترین و در عین حال مهم ترین مباحث در شناخت کیفیت محصولات چرمی، آشنایی با لایه بندی پوست و دسته بندی انواع چرم بر اساس لایه های مورد استفاده است که شامل فول گرین (Full Grain)، تاپ گرین (Top Grain) و اشبالت (Split) می شود. چرم فول گرین یا تمام دانه، بالاترین و باکیفیت ترین لایه پوست است که دقیقاً زیر موی حیوان قرار دارد و تمامی بافت طبیعی، منافذ و ناهمواری های سطح پوست در آن حفظ شده است و هیچ گونه فرآیند سایش یا صیقل کاری روی آن انجام نمی شود.

این نوع چرم به دلیل داشتن متراکم ترین الیاف، بیشترین دوام و استحکام را دارد و با گذشت زمان نه تنها کهنه نمی شود، بلکه زیباتر شده و پتینه ای منحصر به فرد پیدا می کند که نشان دهنده اصالت و کیفیت اعلای آن است.

چرم تاپ گرین، دومین سطح از نظر کیفیت است که در آن لایه رویی پوست (مشابه فول گرین) استفاده می شود، اما سطح آن برای حذف لکه ها، جای زخم ها و ناهمواری های طبیعی، کمی سمباده کاری و اصلاح (Corrected) شده و سپس با یک لایه رنگ یا پوشش پلیمری پرداخت می گردد تا ظاهری یکدست و بدون نقص داشته باشد.

اگرچه این فرآیند باعث می شود که چرم ظاهری یکنواخت تر و تمیزتر داشته باشد و در برابر لکه ها مقاوم تر شود، اما به دلیل دستکاری ساختار طبیعی الیاف رویی، قابلیت تنفس و دوام آن نسبت به انواع چرم فول گرین اندکی کاهش می یابد و پتینه بندی طبیعی در آن کمتر رخ می دهد، با این حال همچنان گزینه ای بسیار باکیفیت و محبوب در صنعت کیف و کفش است.

چرم اشبالت یا اسپلیت، از لایه های زیرین و فیبری پوست به دست می آید که پس از جدا کردن لایه رویی (گرین) باقی می ماند و به دلیل نداشتن بافت متراکم سطح پوست، استحکام و دوام کمتری نسبت به دو نوع قبلی دارد و ظاهری پرزدار و مخملی (شبیه جیر) از خود نشان می دهد.

اشبالت معمولاً ضخیم است اما ساختار الیافی آن سست تر است و برای اینکه قابل استفاده شود، اغلب با پوشش های سنگین رنگ یا مواد پلیمری تقویت می شود تا شبیه به چرم صاف به نظر برسد، یا به همان حالت مخملی در تولید کفش های اسپرت و لباس های کار استفاده می شود. قیمت انواع چرم اشبالت به مراتب پایین تر از فول گرین و تاپ گرین است و گزینه ای اقتصادی برای محصولاتی محسوب می شود که نیاز به دوام مادام العمر ندارند.

تفاوت چرم جیر، نوبوک و ورنی

در انواع چرم، روش های پرداخت نهایی (Finishing) می تواند ظاهر و بافت چرم را به کلی دگرگون کند و محصولاتی کاملاً متفاوت مانند جیر، نوبوک و ورنی را به وجود آورد که هر کدام طرفداران خاص خود را دارند و نیازمند روش های نگهداری متفاوتی هستند. چرم نوبوک (Nubuck) در واقع از لایه بیرونی پوست (همان بخشی که در فول گرین استفاده می شود) ساخته می شود که سطح آن با دقت و ظرافت بسیار زیادی سمباده خورده است تا بافتی مخملی، کوتاه و بسیار لطیف پیدا کند.

از آنجایی که نوبوک از لایه بیرونی و مقاوم پوست ساخته می شود، دوام و استحکام بسیار بالایی دارد و در عین حال زیبایی و نرمی خاصی را ارائه می دهد، اما به دلیل ساختار مخملی اش نسبت به لکه ها و آب حساس است و نیاز به اسپری های محافظتی دارد.

در مقابل، چرم جیر (Suede) از لایه داخلی و زیرین پوست حیوان (بخش گوشتی) تهیه می شود که سمباده خورده و پرداخت شده است تا پرزهایی بلندتر و نرم تر از نوبوک داشته باشد و ظاهری گرم و صمیمی ایجاد نماید. تفاوت اصلی و کلیدی در انواع چرم جیر و نوبوک در منشاء آن هاست؛ جیر چون از لایه داخلی پوست است، ضخامت و مقاومت کمتری نسبت به نوبوک دارد و ساختار الیاف آن سست تر است، اما انعطاف پذیری و نرمی بیشتری دارد و برای تولید محصولاتی که نیاز به راحتی بالا دارند مناسب است.

بسیاری از افراد به اشتباه جیر و نوبوک را یکسان می دانند، اما نوبوک کالایی لوکس تر، گران تر و مقاوم تر محسوب می شود که در تولید کفش های کوهنوردی و بوت های باکیفیت کاربرد فراوانی دارد.

چرم ورنی (Patent Leather) که با ظاهر براق و آینه ای خود شناخته می شود، نوعی چرم است که پس از دباغی، با لایه هایی از لاک، پلی اورتان یا روغن های مخصوص پوشش داده می شود تا سطحی کاملاً صاف، درخشان و ضدآب پیدا کند.

این نوع چرم که بیشتر در کفش های مجلسی و کیف های رسمی کاربرد دارد، به دلیل پوشش ضخیم سطحی، مقاومت بسیار خوبی در برابر نفوذ آب و گرد و غبار دارد و تمیز کردن آن بسیار آسان است، اما انعطاف پذیری کمتری نسبت به جیر و نوبوک دارد و ممکن است در هوای سرد دچار ترک خوردگی شود. ظاهر خیره کننده ورنی آن را به گزینه ای بی رقیب برای مراسم های رسمی و موقعیت های خاص تبدیل کرده است.

توصیه متخصصان این است که پیش از خرید، حتماً نوع پرداخت چرم را در نظر بگیرید و با توجه به شرایط استفاده خود انتخاب کنید؛ برای مثال، استفاده از کفش های جیر یا نوبوک در روزهای بارانی و گلی بدون محافظت مناسب، می تواند به سرعت باعث خراب شدن ظاهر آن ها شود، در حالی که یک کفش ورنی یا چرم صاف (Smooth Leather) در این شرایط مقاومت بهتری دارد.

همچنین، ابزارهای تمیزکاری این انواع چرم کاملاً متفاوت است؛ برای نوبوک و جیر باید از برس های مخصوص و پاک کن های جیر استفاده کرد، در حالی که ورنی تنها با یک دستمال مرطوب و واکس مخصوص براق کننده تمیز می شود. آگاهی از این تفاوت ها ضامن طول عمر و زیبایی همیشگی محصولات چرمی شما خواهد بود.

جمع بندی

در نهایت، آموختیم که تفاوت میان چرم طبیعی و مصنوعی تنها در نام آن ها نیست، بلکه در ساختار مولکولی، قابلیت تنفس، دوام و تاثیری است که بر سلامت و راحتی ما می گذارند و همچنین با دسته بندی های مختلف چرم بر اساس نوع حیوان، وزن، لایه های پوست و نوع پرداخت آشنا شدیم. درک کردیم که چرم فول گرین اوج کیفیت و اصالت است، نوبوک ترکیبی از لطافت و استحکام را ارائه می دهد و چرم های ورنی برای درخشیدن در مجالس طراحی شده اند و هر کدام جایگاه ویژه ای در کمد لباس ما دارند.

اهمیت این شناخت زمانی دوچندان می شود که بدانیم مراقبت و نگهداری از هر نوع چرم، اصول خاص خود را می طلبد و استفاده نادرست از محصولات مراقبتی می تواند به بافت ارزشمند چرم آسیب برساند. برای مثال نباید با واکس های معمولی به سراغ کفش های نوبوک رفت و یا انتظار ضدآب بودن کامل را از چرم های جیر داشت. با این دانش، شما دیگر یک خریدار معمولی نیستید، بلکه یک مشتری آگاه و خبره هستید که می تواند کیفیت واقعی را تشخیص دهد، فریب ظواهر بازاری را نخورد و محصولی را انتخاب کند که سالیان سال همراه باشد و با گذشت زمان، ارزشی افزوده پیدا کند.